Access list to dokument, który określa, ile klubów z każdego kraju może wziąć udział w europejskich rozgrywkach i na jakim etapie przystępują one do rozgrywek. W każdym sezonie decyduje o tym, czy klub rozpoczyna europejską kampanię od razu w fazie ligowej, czy musi przebić się przez kilka rund eliminacyjnych, by w ogóle do niej dotrzeć. Dla klubów, kibiców i analityków piłkarskich jest to jeden z najważniejszych dokumentów w europejskiej piłce nożnej.
Jak działa ranking
Podział miejsc opiera się na rankingu współczynników krajowych UEFA, który mierzy wyniki klubów z każdego kraju w ciągu ostatnich pięciu sezonów w Lidze Mistrzów UEFA, Lidze Europy UEFA i Lidze Konferencji UEFA. Punkty przyznawane są za zwycięstwa i remisy, a punkty bonusowe za awans do późniejszych etapów każdych rozgrywek. Punkty te są następnie uśredniane dla wszystkich klubów danego związku, dzięki czemu ranking nagradza szerokość jakości, a nie sukces pojedynczej drużyny.
Zasada jest prosta: im wyższa pozycja kraju w rankingu, tym więcej europejskich miejsc otrzymuje i tym później jego kluby przystępują do rozgrywek. Silny związek zyskuje więc podwójną przewagę, ponieważ wysyła więcej klubów do Europy i oszczędza im wymagających wczesnych rund eliminacyjnych.
| Kraj | Liga Mistrzów | Liga Europy | Liga Konferencji | Razem | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Faza ligowa | Eliminacje | Faza ligowa | Eliminacje | Eliminacje | ||||
| 1 |
 |
Anglia | 4 | 2 | 1 | 7 | ||
| 2 |
 |
Włochy | 4 | 2 | 1 | 7 | ||
| 3 |
 |
Hiszpania | 4 | 2 | 1 | 7 | ||
| 4 |
 |
Niemcy | 4 | 2 | 1 | 7 | ||
| 5 |
 |
Francja | 3 | 1 | 2 | 1 | 7 | |
| 6 |
 |
Portugalia | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 7 |
| 7 |
 |
Holandia | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 5 |
| 8 |
 |
Belgia | 1 | 1 | 2 | 1 | 5 | |
| 9 |
 |
Turcja | 1 | 1 | 2 | 1 | 5 | |
| 10 |
 |
Czechy | 1 | 1 | 2 | 1 | 5 | |
| 11 |
 |
Grecja | 2 | 2 | 1 | 5 | ||
| 12 |
 |
Polska | 2 | 2 | 1 | 5 | ||
| 13 |
 |
Dania | 2 | 1 | 2 | 5 | ||
| 14 |
 |
Norwegia | 2 | 1 | 2 | 5 | ||
| 15 |
 |
Cypr | 2 | 1 | 2 | 5 | ||
| 16 |
 |
Szwajcaria | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 17 |
 |
Austria | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 18 |
 |
Szkocja | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 19 |
 |
Szwecja | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 20 |
 |
Chorwacja | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 21 |
 |
Izrael | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 22 |
 |
Węgry | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 23 |
 |
Ukraina | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 24 |
 |
Serbia | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 25 |
 |
Rumunia | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 26 |
 |
Słowenia | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 27 |
 |
Azerbejdżan | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 28 |
 |
Rosja | 0 | |||||
| 29 |
 |
Słowacja | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 30 |
 |
Bułgaria | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 31 |
 |
Irlandia | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 32 |
 |
Islandia | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 33 |
 |
Armenia | 1 | 1 | 2 | 4 | ||
| 34 |
 |
Mołdawia | 1 | 3 | 4 | |||
| 35 |
 |
Finlandia | 1 | 3 | 4 | |||
| 36 |
 |
Kosowo | 1 | 3 | 4 | |||
| 37 |
 |
Kazachstan | 1 | 3 | 4 | |||
| 38 |
 |
Bośnia i Hercegowina | 1 | 3 | 4 | |||
| 39 |
 |
Łotwa | 1 | 3 | 4 | |||
| 40 |
 |
Wyspy Owcze | 1 | 3 | 4 | |||
| 41 |
 |
Malta | 1 | 3 | 4 | |||
| 42 |
 |
Liechtenstein | 1 | 1 | ||||
| 43 |
 |
Estonia | 1 | 3 | 4 | |||
| 44 |
 |
Albania | 1 | 3 | 4 | |||
| 45 |
 |
Macedonia Północna | 1 | 3 | 4 | |||
| 46 |
 |
Litwa | 1 | 3 | 4 | |||
| 47 |
 |
Irlandia Północna | 1 | 3 | 4 | |||
| 48 |
 |
Gibraltar | 1 | 3 | 4 | |||
| 49 |
 |
Andora | 1 | 3 | 4 | |||
| 50 |
 |
Białoruś | 1 | 3 | 4 | |||
| 51 |
 |
Luksemburg | 1 | 2 | 3 | |||
| 52 |
 |
Czarnogóra | 1 | 2 | 3 | |||
| 53 |
 |
Gruzja | 1 | 2 | 3 | |||
| 54 |
 |
Walia | 1 | 2 | 3 | |||
| 55 |
 |
San Marino | 1 | 2 | 3 | |||
Mistrzowie i uczestnicy eliminacji
Różnica między czołówką a końcem rankingu jest ogromna. Mistrz wysoko notowanej federacji może zakwalifikować się bezpośrednio do fazy ligowej Ligi Mistrzów, podczas gdy mistrz związku z niższej pozycji może musieć przejść przez kilka rund eliminacyjnych, często mierząc się z wieloma rywalami przez kilka tygodni, zanim w ogóle będzie miał szansę awansować do głównej części rozgrywek. Dla małego kraju samo wygranie jednego dwumeczu eliminacyjnego z silniejszym przeciwnikiem może być uznane za wielki sukces.
Kluczowe progi w rankingu
Choć ranking jest skalą ciągłą, podział miejsc opiera się na kilku istotnych skokach w liczbie miejsc i etapie wejścia do rozgrywek. To właśnie te progi mają największe znaczenie:
- Cztery najwyżej sklasyfikowane federacje otrzymują po cztery kluby w fazie ligowej Ligi Mistrzów. Jest to najwyższy poziom reprezentacji, który gwarantuje, że najsilniejsze ligi są zawsze dobrze reprezentowane w głównej fazie rozgrywek.
- 10. miejsce - od tej pozycji liga otrzymuje jeden klub w fazie ligowej Ligi Mistrzów. To kluczowa granica, ponieważ kraj, który spadnie poniżej niej, traci dla swojego mistrza automatyczny awans.
- 12. miejsce - mistrz przystępuje do rundy play-off Ligi Mistrzów. Oznacza to, że klub musi jeszcze wygrać jeden dwumecz, aby awansować do fazy ligowej, ale omija wcześniejsze rundy eliminacyjne.
- 15. miejsce - od tej pozycji dwa kluby w rundach eliminacyjnych Ligi Mistrzów - mistrz i wicemistrz. Poniżej tej granicy tylko mistrz otrzymuje miejsce w eliminacjach Ligi Mistrzów.
- Każdej federacji gwarantuje się co najmniej jej mistrza w rundach eliminacyjnych Ligi Mistrzów. Ta zasada sprawia, że nawet najmniejsze futbolowe kraje mogą marzyć o awansie do najlepszych europejskich rozgrywek.
- Wyjątek Liechtensteinu - Liechtenstein jest jedynym wyjątkiem od tej reguły. Księstwo nie posiada własnej ligi krajowej, dlatego wystawia wyłącznie zdobywcę krajowego pucharu.
- Najniżej sklasyfikowane federacje nie mają przedstawiciela w rundach eliminacyjnych Ligi Europy. Zamiast tego ich zdobywca pucharu bierze udział w rundach eliminacyjnych Ligi Konferencji, co stanowi punkt wejścia do europejskiej piłki dla najmniej ugruntowanych futbolowych nacji.
Dlaczego podział jest regularnie aktualizowany
UEFA regularnie aktualizuje Access list, aby odzwierciedlić zmiany w formatach rozgrywek oraz najnowsze rankingi związków. Wprowadzenie nowej fazy ligowej w Lidze Mistrzów, Lidze Europy i Lidze Konferencji znacząco zmieniło na przykład liczbę dostępnych miejsc oraz sposób, w jaki kluby przystępują do rozgrywek. Ponieważ współczynnik jest obliczany w oparciu o kroczący okres pięciu lat, pozycja kraju może zmieniać się stopniowo z sezonu na sezon, w miarę jak dobre występy zastępują słabsze.
Dlaczego to ma znaczenie
Pozycja kraju w rankingu UEFA ma bezpośredni wpływ na możliwości jego klubów. Awans w rankingu może oznaczać dodatkowe miejsce w Lidze Mistrzów, korzystniejszą rundę wejścia oraz większe nagrody finansowe z premii UEFA i wpływów z praw telewizyjnych. Spadek może mieć skutek odwrotny, utrudniając krajowym klubom rywalizację finansową i sportową z zespołami z silniejszych lig.
Z tego powodu związki uważnie śledzą każdy europejski wynik, a kluby odpadające na wczesnym etapie zdają sobie sprawę, że ich występy przyczyniają się do zbiorowego współczynnika. Dla klubów, kibiców i analityków piłkarskich Access list UEFA pozostaje podstawowym źródłem informacji o europejskich miejscach kwalifikacyjnych, rundach wejścia i wymiernych korzyściach płynących z poprawy pozycji związku w rankingu UEFA.