NAC Breda – rankingi, wskaźnik Elo i współczynnik UEFA

NAC Breda istnieje dzięki kompromisowi osiągniętemu na burzliwym zebraniu. 19 września 1912 roku połączyły się kluby z Bredy, NOAD i ADVENDO. Na zebraniu założycielskim NOAD chciał, by nowy klub nazywał się NOAD, czego ADVENDO nie mogło zaakceptować, i ostatecznie Frans Konert zaproponował nazwę NAC, od NOAD ADVENDO Combinatie. Zebranie ją przyjęło, a 28 października 1912 roku klub został dopuszczony do drugiej ligi południowej. Zajęło mu mniej niż dziesięć lat, by stać się najlepszą drużyną w kraju. Przydomek klubu to Parel van het Zuiden („Perła Południa”), jego klasyczna koszulka domowa jest żółta z czarnym pasem, a kibice nazywani są Żółtą Armią.

Klub został mistrzem dywizji południowej w 1919 roku, co dało mu miejsce w czterodrużynowych rozgrywkach o mistrzostwo kraju. W sezonie 1920/21 wygrał swoją dywizję regionalną bez porażki, z 17 zwycięstwami i 3 remisami oraz bilansem bramek 64:8. W rozgrywkach krajowych pokonał następnie Go Ahead, Ajax i Be Quick 1887 i zdobył mistrzostwo Holandii. Pozostaje ono jedynym tytułem ligowym klubu. NAC był też jednym z pierwszych holenderskich klubów, które grały mecze międzynarodowe, a jeden z ówczesnych meczów towarzyskich zakończył się wygraną 4:0 z Realem Madryt. Centralną postacią tej epoki był Antoon „Rat” Verlegh, który grał w klubie od jego założenia do 1931 roku, zdobył sześć tytułów dywizji południowej i osiem występów w reprezentacji, a później pracował w KNVB. Zmarł w 1960 roku, a jego przydomek, zdobyty za szybkość ruchów, dał dziś nazwę stadionowi.

Piłka zawodowa pojawiła się w Holandii w 1954 roku, a w 1955 roku NAC wygrał ligę 1A. W rundzie o mistrzostwo zajął drugie miejsce, za rywalem, Willem II. Przez resztę stulecia klub był głównie drużyną środka tabeli i spadł w 1999 roku. Lata w Eredivisie miały swoich bohaterów, wśród nich napastnika Pierre'a van Hooijdonka, który wypłynął w Bredzie, zanim trafił do Celticu i Nottingham Forest.

Najwspanialsza noc w historii klubu przypadła na 1973 rok. W drugiej rundzie Pucharu Holandii NAC wyeliminował obrońcę trofeum, Ajax, w rzutach karnych po remisie 2:2 10 grudnia 1972 roku. 31 maja 1973 roku, dzień po tym, jak Ajax wygrał Puchar Europy, NAC zmierzył się w finale w Rotterdamie z NEC. Stanley Bish strzelił pierwszego gola, Addy Brouwers podwyższył na 2:0 w 75. minucie, a około 25 tysięcy kibiców NAC świętowało jedyny puchar w historii klubu. Zwycięstwo dało miejsce w Pucharze Zdobywców Pucharów 1973/74, w którym NAC odpadł w pierwszej rundzie z późniejszym zwycięzcą, 1. FC Magdeburg. Finał pucharu 1974 przegrał 0:6 z PSV.

Od 1975 roku klub rozgrywał mecze domowe w sobotnie wieczory, co stworzyło odrębną kulturę, czyli Avondje NAC, nazwę trybuny gospodarzy słynącej z hałasu. Stadion, mieszczący około 19 tysięcy widzów, został w 2006 roku przemianowany na Rat Verlegh Stadion. Pod wodzą Ernie Brandtsa NAC dotarł do półfinałów pucharu w 2007 i 2008 roku, brał udział w barażach o kwalifikację do Ligi Mistrzów w 2008 roku i o miejsca w Europie w 2009 roku, a wśród jego strzelców był Ghańczyk Matthew Amoah.

Klub wrócił do Eredivisie w 2024 roku po pięciu sezonach na drugim poziomie, wygrywając baraże o awans, a znaczną część sezonu 2025/26 spędził w dolnej połowie tabeli. Po ponad stuleciu idea klubu stworzonego przez dwóch rywali, którzy znaleźli wspólną nazwę, nadal leży w centrum jego tożsamości.

Breda 1944: miasto wyzwolone bez zniszczeń

29 października 1944 roku 1. Dywizja Pancerna pod dowództwem gen. Stanisława Maczka zakończyła walki o holenderską Bredę. Operacja, którą dziś w Bredzie wspomina się jako wyzwolenie, stała się jednym z najbardziej znanych epizodów polskiego szlaku bojowego na Zachodzie.

Dywizję utworzono 25 lutego 1942 roku, a do walk we Francji weszła w sierpniu 1944 roku, po lądowaniu w Normandii. Pod koniec sierpnia ruszyła w pościg za wycofującymi się Niemcami przez Francję i Belgię. Pod koniec września przekroczyła granicę Holandii, działając w ramach 1. Armii Kanadyjskiej. Po zajęciu rejonu Baarle-Nassau 2 października nastąpiła trzytygodniowa przerwa, a kolejne natarcie zakończyło się właśnie zdobyciem Bredy.

Maczek chciał zdobyć miasto bez wielkich strat wśród cywilów. Zamiast uderzać frontalnie, zastosował manewr oskrzydlający: od świtu 29 października oddziały walczyły na skrajach miasta od południa i od północy, a przed nocą całkowicie je opanowały. Niemcy bronili się zaciekle, lecz kierunek natarcia był dla nich zaskoczeniem. Dzięki temu Breda ocalała, a zniszczenia infrastruktury i straty wśród ludności były niewielkie. Wśród polskich poległych w walkach o miasto byli żołnierze pochowani w dzielnicy Ginneken.

Mieszkańcy witali Polaków napisami „Dziękujemy wam, Polacy”, które wracają w Bredzie podczas rocznic do dziś. Dywizję odznaczono Wojskowym Orderem Wilhelma, najstarszym i najwyższym odznaczeniem Królestwa Niderlandów. Na wniosek mieszkańców Bredy Maczek otrzymał honorowe obywatelstwo Holandii.

Po wojnie generał nie wrócił do Polski. Zmarł w 1994 roku w wieku 102 lat i zgodnie ze swoją wolą został pochowany w Bredzie, na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan, razem z ponad 160 podkomendnymi. To największy polski cmentarz wojenny w Holandii. W mieście działa też Muzeum gen. Maczka (Maczek Memorial Breda), a Bredę często nazywa się najbardziej polskim miastem w Holandii.

Wyzwolenie Bredy stało się symbolem polsko-holenderskiej przyjaźni. Pamięć o nim podtrzymują coroczne uroczystości rocznicowe, a ich 80. rocznicę w 2024 roku uczczono odsłonięciem pomnika generała.